Jak prawidłowo czyścić zęby? – skuteczna profilaktyka w domu i u dentysty

dr Kinga Godzic 6.09.2019



Stare przysłowie mówi: „lepiej zapobiegać niż leczyć”. Zawiera ono również wiele prawdy w odniesieniu do zdrowia naszej jamy ustnej.

Prawidłowa profilaktyka stomatologiczna to szereg działań zapobiegających powstawaniu próchnicy, występowaniu pozostałych chorób zębów, przyzębia, zmianom estetycznym jak przebarwienia czy innych dolegliwości jamy ustnej.
Ddbałość o zdrowie jamy ustnej można podzielić na dwa poziomy:
-zabiegi domowe, które leżą w gestii pacjenta
-profesjonalne zabiegi wykonywane w gabinecie u stomatologa.

Jak dbać o zdrowie jamy ustnej w domu?

Podstawowym i niezbędnym sposobem zapobiegania problemom z uzębieniem jest prawidłowa domowa higiena jamy ustnej. Istotna jest również właściwa dieta. Ważnym aspektem są tutaj nie tylko posiłki główne ale też nawyki podjadania i popijania – należy jak najbardziej skrócić czas i zmniejszyć częstotliwość działania niekorzystnych substancji na nasze zęby. Nocne pragnienie warto gasić wodą która jest neutralna dla naszych zębów a nie sokiem który zawiera cukier oraz kwasy powodujące demineralizację i rozpuszczanie twardych tkanek – szkliwa i zębiny.

Istotne jest szczotkowanie zębów po każdym posiłku, stosowanie nici dentystycznych, płynów do płukania jamy ustnej oraz – w zależności od indywidualnych potrzeb – innych preparatów.

Zęby należy myć rano i wieczorem, a najlepiej po każdym posiłku (z pewnymi wyjątkami – opisane poniżej). Aby uniknąć ranienia dziąseł oraz powstawania recesji sięgajmy po szczoteczkę z miękkim włosiem, którą należy wymieniać co 2,3 miesiące. Warto wyposażyć się w szczoteczkę elektryczną rotacyjną, bądź soniczną, która często pomaga w dokładniejszym oczyszczaniu zębów. Bardzo pomocne w higienie jamy ustnej są irygatory. Pamiętajmy też, że istotne jest stosowanie nici dentystycznych które umożliwiają dotarcie do powierzchni stycznych.

Ważny jest sposób mycia zębów. Niestety wiele osób robi to niewłaściwie obniżając skuteczność takiego działania. Aktualnie zalecanymi sposobami są:

  • metoda szorowania u najmłodszych dzieci
  • metoda roll – u nieco starszych, które są już lepiej rozwinięte pod kątem zdolności manualnych
  • metody wymiatania u dorosłych.

W przypadku wątpliwości jak prawidłowo myć zęby najlepiej zapytać swojego stomatologa.

Kiedy nie jest wskazane szczotkowane zębów?

Musimy wiedzieć że prawidłowo zbilansowana dieta a nawet tzw. ‘zdrowa żywność’ zawiera składniki które szkodzą w większym lub mniejszym stopniu naszym zębom. Pożywienie o silnie kwaśnym odczynie powoduje rozpuszczanie tkanek zęba, szczotkowanie bezpośrednio po jego spożyciu naraża nas na ścieranie jego powierzchni. Należy najpierw zneutralizować działanie substancji kwasowych. Odpowiednim postępowaniem będzie wypłukanie jamy ustnej wodą lub płukanką. Szczotkowanie nie jest wskazane przez ok. 30 minut od spożycia ww. pożywienia. Należy dodać że płyny zawierające znaczący procent alkoholu nie są wskazane dla każdego (dzieci, osoby z silnymi stanami zapalnymi dziąseł).

Mimo codziennych wysiłków nie możemy mieć jednak gwarancji że unikniemy wszelkich chorób zębów oraz przyzębia. Niekiedy profilaktyka domowa nie wystarczy by zapobiec powstaniu kamienia, osadów. Nie wyleczy ona również próchnicy jeżeli ta już się pojawi.

Wizyta u stomatologa

Niezwykle ważne w profilaktyce jest systematyczne odwiedzanie stomatologa, celem kontroli stanu uzębienia i dodatkowej, okresowej profesjonalnej profilaktyki. Oczywiście to jak często powinniśmy odwiedzać gabinet zależy od naszego trybu życia i przyzwyczajeń takich jak: palenie papierosów, picie czarnej kawy, mocnej herbaty, jedzenie słodyczy, podjadanie w ciągu dnia itp.

Lekarz może stosunkowo wcześnie zauważyć drobne ubytki oraz osady których sami nie dostrzeżemy. Następnie może wdrożyć odpowiednie działania hamujące rozwój stanów patologicznych a nawet służące ich eliminacji poprzez przeprowadzenie profesjonalnych zabiegów profilaktycznych jak: skaling, piaskowanie, lakierowanie i inne.

Wśród podstawowych i najczęściej stosowanych zabiegów profilaktycznych wykonywanych w gabinecie stomatologicznym znajdują się:

Czyszczenie (Usuwanie kamienia i osadu nazębnego)
Kamień nazębny powstaje w wyniku mineralizacji i utwardzania nazębnej płytki bakteryjnej. Płytką bakteryjną nazywamy miękki osad, który przylega do zęba i jest możliwy do usunięcia za pomocą szczoteczki do zębów. Płytka bakteryjna zaczyna powstawać już kilka minut po szczotkowaniu zębów, a w jej tworzeniu biorą udział bakterie zawarte w ślinie. Przyleganie kolejnych warstw bakterii stymulowane jest przez obecność sacharozy (z diety węglowodanowej). Powstawanie płytki bakteryjnej jest więc zależne zarówno od higieny jamy ustnej, jak i naszej diety. Jeśli dokładnie będziemy szczotkować zęby, kamień nazębny nie będzie powstawać lub będzie powstawał znacznie wolniej.
Usunięcie kamienia nazębnego polega na zdjęciu osadzonej już i zmineralizowanej płytki nazębnej oraz wszelkich innych osadów, których nie można pozbyć się domowymi zabiegami higienicznymi.

Stosowane są dwie, wzajemnie uzupełniające się metody usuwania kamienia i osadu, a są nimi:

Piaskowanie – zabieg stosowany do usuwania miękkich osadów i przebarwień które powstają wskutek przede wszystkim działania czynników zewnętrznych takich jak picie kawy, herbaty, wina, czy palenie tytoniu. Do piaskowania używa się tzw. piaskarek, czyli urządzeń wytwarzających strumień wody zmieszanej z drobnoziarnistą substancją pod znacznym ciśnieniem. Jest on także w stanie dotrzeć do niedostępnych szczoteczce przestrzeni międzyzębowych oraz bruzd.

Skaling – zabieg wykonywany w celu usunięcia kamienia nazębnego (zmineralizowanej, twardej płytki nazębnej, znajdującej się głównie w pobliżu dziąsła). Do jego egzekucji używa się narzędzi mechanicznych lub fal ultradźwiękowych. Wysoka częstotliwość drgań tych urządzeń sprawia, zmineralizowana płytka nazębna kruszy się i odpada. Po usunięciu kamienia stosuje się pasty polerskie, które umożliwiają wygładzenie powierzchni zębów co dodatkowo czasowo zabezpiecza zęby przed ponownym odkładaniem się osadu. Prawidłowo wykonany zabieg jest w pełni bezpieczny i nie powoduje żadnych uszkodzeń struktury zęba.

Fluoryzacja (lakierowanie zębów) – polega na powlekaniu wcześniej oczyszczonych i wyleczonych zębów preparatami o wysokim stężeniu fluoru. Fluoryzacja stanowi doskonały sposób przeciwdziałania próchnicy (zmniejsza rozwój bakterii), wzmacnia szkliwo , a także znosi nadwrażliwość szyjek zębowych (skuteczny sposób na walkę z nadwrażliwością zębów) . Tę formę poleca się zarówno dzieciom, jak i dorosłym. Należy pamiętać, że obecność kamienia i osadu na zębach zmniejsza powierzchnię działania materiału fluoryzującego, dlatego też najlepiej wykonywać lakierowanie bezpośrednio po zabiegu czyszczenia.

Lakowanie bruzd i szczelin – zabieg lakowania polega na wypełnieniu specjalnym lakiem szczelinowym bruzd i szczelin. Miejsca te ze względu na trudną dostępność, nie zawsze są dobrze czyszczone z resztek pokarmu co stanowi doskonałe środowisko do rozwoju bakterii, a w rezultacie końcowym próchnicy. Lak uniemożliwia odkładanie się płytki nazębnej w bruzdach, jednocześnie umożliwiając dokładniejsze czyszczenie zębów.

Jeszcze innym zabiegiem, który można zapisać w dziedzinę profilaktyki jest lapisowanie zębów, które jest właściwie próbą hamowania początkowego procesu próchnicowego. Zabieg ten znajduje się na pograniczu profilaktyki i leczenia. Metodę tę stosuje się w przypadku obecności próchnicy zębów mlecznych u dzieci, których nie sposób leczyć w tradycyjny sposób.
Polega on na nieinwazyjnej ingerencji w miejsca zmian chorobowych – wysycenie tkanek preparatami bakteriobójczymi. Wykorzystuje się przede wszystkim azotan srebra, co niestety zabarwia zęby na kolor czarny. Dostępna jest też metoda lapisowania bezbarwnego, jednak zarezerwowana jest dla bardzo drobnych, wczesnych zmian próchnicowych. Z uwagi na proces leczenia bardzo ważne jest przywiązywanie wagi do systematycznej powtarzalności zabiegu zgodnie z zaleceniami lekarza.

Profilaktyka stomatologiczna – warto zapobiegać a nie leczyć.

Jak widać profilaktyka stomatologiczna to nic innego jak nasze przyzwyczajenia i odpowiednia rutyna, pomagające zachować zdrowe zęby i piękny uśmiech przez długie lata. Właściwa higiena, a także regularne kontrole i profesjonalne zabiegi u stomatologa pozwolą na uniknięcie leczenia inwazyjnego bądź ograniczą je do minimum.
Dbajmy zatem o właściwą higienę oraz dietę i zgodnie z powyższą zasadą: zapobiegajmy a nie leczmy.

Artykuł opracowała Dr Maria Czajka – klinika Pro Ortodont